مازندنومه؛ سرویس فرهنگی و هنری، اشکان جهان‌آرای: مجموعه آثار یا کلیات فدایی مازندران پس از حدود 3 دهه تلاش توسط «فریدون اکبری شلدره» پژوهشگر، استاد دانشگاه و عضو هیأت علمی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی گردآوری و تدوین شد.

گردآورنده این مجموعه با بیان این‌که اشعار فدایی مازندرانی دارای ویژگی‌های برجسته زیادی هستند، گفت: محتشم کاشانی به خاطر سرودن 92 بیت مشهور شد که در این شهرت اطرافیان و ارتباطش با دربار صفوی بی‌تأثیر نبود. در حالی‌که فدایی مازندرانی بیش از 8 هزار بیت در رسای واقعه عاشورا سروده است که این امر بیانگر توان بالای این شاعر و چهره برجسته دینی، فرهنگی و اجتماعی است.

بزرگترین مقتل منظوم ادبیات

 اکبری شلدره اظهار کرد: میرزا محمود در دوره قاجار و در شرایطی که هیچ امکاناتی در اختیارش نبود، در گوشه‌ای از یک روستای دورافتاده اثری را طی سال‌ها ایجاد کرد که بزرگترین مقتل منظوم نام گرفته است. اشعار فدایی جاذبه‌های فنی و محتوایی بالایی دارند. به طوری‌که نظر بسیاری از ادیبان و چهره‌های برجسته معاصر را به خود جلب کرده است.

وی با بیان این‌که سرودن این تعداد بیت شعر بی‌تردید حاصل لطف الهی است، افزود: در سن 22 سالگی که برای گردآوری اشعار این چهره فرهنگی استان اقدام کردم، نسخه خطی اشعار فدایی تقریباً در حال از بین رفتن بود. امروز خوشحالم که برخی از اشعار میرزا محمود فدایی در 4 کتاب درسی آموزش داده می‌شود. کتاب‌های درسی از مهم‌ترین اسناد آموزشی هر کشور محسوب می‌شوند و قرار گرفتن یک شعر در این مجموعه نشان‌دهنده دقت بالای اثر و سنجیده بودن همه اجزای آن است.

  این پژوهشگر فرهنگ و ادب پارسی با اشاره به قصیده 314 بیتی شاخص و برجسته فدایی مازندرانی با ردیف «تشنه» خاطرنشان کرد: این قصیده که از نظر قدرت ادبی در اوج قرار دارد، طولانی‌ترین قصیده عاشورایی است و 6 بار تجدید مطلع شد. افراد شاخصی در عرصه ادبیات از مجذوبان این قصیده هستند. آثار فدایی مازندرانی یک گنجینه و اقیانوسی از درّ و گوهر هستند.

فدایی و ادبیات پایداری

  عضو هیأت علمی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی گفت: فدایی در کنار مدیحه‌سرایی برای اهل بیت(ع) نسبت به مسائل اجتماعی هم بی‌تفاوت نبود. رویکرد سیاسی-اجتماعی وی درقصیده «روبهانِ اُرُس» و توصیف جنگ روس‌ها علیه ایران، حکایت از روحیه ایستادگی و پایداری، حس مسئولیت‌شناسی و همنوایی شاعر با مردم جامعه دارد و در برابر رویکرد رثایی چیره بر فضای مقتل، این فریاد که همنوا با «رساله‌های جهادیه» جنگ اول و دوم ایران و روس است خودنمایی می‌کند. بر این باورم که فدایی مازندرانی را می‌توان افزون بر ادبیات عاشورایی، از پیشگامان ادبیات پایداری نیز برشمرد.

  اکبری شلدره با بیان این‌که فدایی را نمی‌توان در چند دقیقه معرفی کرد، افزود: این کتاب در مسیر تاریخ ادبیات ما چند ویژگی دارد. نخست این‌که بزرگترین مقتل منظوم است. شاخصه دیگرش این است که از نظر وزن زبانی و بلاغت سخن با شعرای دوره عراقی هم‌ دوره است.

وی با اشاره به در حال چاپ بودن جلد 15 دانشنامه جهان اسلام، اظهار کرد: استاد «بهاءالدین خرمشاهی» اخیراً خبر خوشی درباره فدایی مازندرانی دادند. آن هم این‌که مقتل منظوم فدایی مازندرانی به عنوان یکی از مدخل‌های دانشنامه جهان اسلام ثبت شد. این رویداد فرخنده‌ای است و نشان می‌دهد اشعار فدایی مازندرانی در تاریخ ادبیات ما جایگاه والایی دارد.

  پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی خاطرنشان کرد: کیفیت آثار فدایی در حدی است که چاپ نخست این کتاب که فقط بخش ترکیب‌بندهای او را تشکیل می‌دهد و بیش از 4هزار و 100 بیت دارد و در سال 77 منتشر شد، هنوز از سوی انتشارات اسوه با عنوان دیوان فدایی مازندرانی منتشر می‌شود. در سال 88 هم مقتل منظوم به شکل کامل و کلیات آثار او چاپ شد. از سال 88 تا سال 93 نیز نسخه جدید یافتم که در چاپ جدید به آثار فدایی افزوده شد. 2 قصیده بلند در 82 بیت با نام نویافته‌ها در چاپ سوم وارد شده است. غیر از این پژوهش‌هایی درباره فدایی و آثارش در ابتدای کتاب آورده شد که برخی از آن‌ها به صورت پانویس در صفحات مختلف کتاب آمده است.