تعداد بازدید: 581

توصیه به دیگران 0

دوشنبه 31 تير 1398-8:34

سامان توفیق، باستان‌شناس:

دربند کولا در سوادکوه قرار دارد

غار-دژ اسپهبد خورشید در تنگه دوآب سوادکوه و دربند کولا هم مطابق با شناسایی نگارندگان در مقاله «دربند کولا؛ آوردگاه اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب» و مستندات ارائه شده در سرتنگه سوادکوه= سر تنگه ی کولا و در پایین دست کوه لاپ کمر و دژِ طاق= غار-دژ [اسپهبدان یا اسپهبد خورشید]قرار دارد و هردو در سوادکوه کنونی (کوه قارن باستانی) هستند.


 مازندنومه، سرویس فرهنگی و هنری: پس از درج چند مقاله درباره غار اسپهبد خورشید در سایت مازندنومه و نام برده شدن از یکی از محققان به نام سامان توفیق در آن نوشته ها، توضیحی از سوی وی به دست ما رسید که در زیر منتشر می شود. آقای توفیق نوشته که دکترای باستان شناسی و نویسنده مقاله‌ی «دربند کولا؛ آوردگاه اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب» است.

پس از ارائه طرحی از جانب نگارنده برای انجام مطالعات باستان شناسی و معماری غار-دژ اسپهبد خورشید در سوادکوه که هدف بررسی و مستندنگاری و نقشه برداری، احیا و نجات بخشی این ساختار منحصر به فرد بود، در جلسات در پژوهشگاه با ارائه سوابق مطالعاتی در مورد این سازه و طرح توجیهی و دوندگی های بسیار، با طرح پژوهشی «بررسی و مستندسازی باستان شناسی غار-دژ اسپهبد خورشید شهرستان سوادکوه مازندران» مواقفت و مجوزهای لازم از طرف پژوهشگاه و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صادر شد.

 با معرفی و انتصاب اینجانب به سرپرستی پروژه، معدودی از افراد به اقداماتی نظیر زیراب زنی سرپرست، بی اهمیت جلوه دادن غار-دژ اسپهبدخورشید و مراجعه به سازمان و نامه نگاری ها برای لغو مجوز پرداختند.

این اقدامات یا ناشی از حسادت و رشک ورزی مفرط و تلاش برای سرقت و غصبِ جایگاه اینجانب بوده یا این افراد با اشخاصی که منافع شان با احیا و نجات غار-دژ اسپهبد خورشید و اعتلای ایران، مازندران و سوادکوه؛ در تضاد باشد، همچون؛ شرکت های معدنی و حفاران غیر مجاز ارتباط دارد.

پس از رُخ دادهای مثبتی که برای غار-دژ اسپهبد خورشید و پلمپ و لغو مجوز چند معدن و متعاقب آن شناخته شدن شهرستان سوادکوه، ورود گردشگران و رونق اقتصادی آن و معیشت مردم شهرستان در این نزدیک به 5 سال اخیر رقم خورد، خیل عظیمی در کشور، استان و شهرستان سوادکوه ابراز رضایت و حمایت کردند.

در یکی از مقالات منتشر شده مازندنومه آمده که «متاسفانه جز سازه‌ی کنگلو در مورد هیچ اثر دیگر این شهرستان در راستای سازه های دفاعی کار علمی انجام نشده.» باید گفت: اینجانب؛ از اوایل دهه 80 در حدفاصل سال های  (1383-1389)، در استان های مازندران و همجوار و سوادکوه مشغول پژوهش های باستان شناختی هستم. پایان نامه کارشناسی ارشد اینجانب در مورد "تحلیل ساختاری قلاع نظامی ساسانی در منطقه سوادکوه مازندران" بوده و تمامی پهنه سوادکوه را با وسعت باستانی اش که اکنون در استان های سمنان و تهران ضمیمه شده، درنوردیده ام، که به زودی به چاپ خواهد رسید.

 شبکه راههای مواصلاتی، زنجیره قلاع؛ دژهای حاکم نشین، پادگان ها، برج های آتش و همچنین غارها، تپه های باستانی، برج مقابر، گوردخمه ها و شهرهای گمشده و مدفون باستانی را به چشم دیده و شناسایی، بررسی و مستند نگاری جهت تهیه پرونده ثبتی کرده ام و در آرشیو نگارنده و برخی در آرشیو میراث فرهنگی کشور موجود است. تعدادی از این پژوهش ها در 10 ساله اخیر منتشر شده و یا در دست انتشار قرار دارد.

هم چنین تنها باستان شناسی هستم، که وارد ساختار فوقانی غار-دژ اسپهبد خورشید و بخش های غیر قابل دسترس و ناشناخته اش شدم و کامل ترین گزارش، برداشت پلان و نقشه برداری ها را از مجموعه غار-دژ اسپهبد خورشید در حد فاصل سال های (1383-1388) تهیه کرده ام.
 
در پروژه «بررسی و مستندسازی غار-دژ اسپهبد خورشید سوادکوه»، تمامی اقدامات علمی و زیر نظر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، با استانداردهای روز دنیا و البته امکانات موجود و فراتر از آن هم انجام گرفت.

هم چنین در نوشته آقای محمد کشاورز آمده که: «شخصی به نام سامان توفیق که دانشجوی دکتری باستان‌شناسی است، با معرفی دکتر سامان سورتیجی مدیر وقت پروژه قلعه های مازندران به میراث معرفی شد. او خود را مسئول سازه کنگلو می دانست و مصاحبه هم می کرد، در حالی که فقط در سال 1389 در پروژه تعیین حریم سازه کنگلو حضور داشت که آن روز نیز اوایل صبح گروه را ترک کرد.»

جهت یادآوری عرض کنم، اگرچه دانشجویی برایم افتخار است و همیشه در حال یادگیری هستم، این را بگویم از رساله دکتری ام؛ با عنوان «غار-دژ اسپهبد خورشید» بود، در سال 1397 با درجه عالی دفاع کرده ام. در ضمن آقای سورتیجی هرگز معرف من نبود و پروژه قلعه های مازندران هم هرگز به اجرا درنیامد. مکانی که برای پایگاه آن در نظر گرفته شده بود، در سوادکوه به یگان حفاظت تعلق گرفت. اینجانب با بودجه شخصی همراه با همراهانم، اقدام به شناسایی، بررسی باستان شناسی به منظور تهیه پرونده ثبتی نزدیک به 70 درصد از قلاع، غارهای دفاعی و استحکامات مازندران کردیم. با آقای سورتیجی همکاری داشتم. خرداد 1389، آقای سورتیجی سرپرست وقت سازه کنگلو بود و از آنجا که بر روی قلاع سوادکوه از جمله کنگلو، کار کرده بودم، برای تعیین عرصه و حریم، در این پروژه همکاری کردم. هرگز در آن زمان خودم را مسئول سازه کنگلو ندانستم و مصاحبه ای هم نکردم! اما در مقابل تخریب میراث فرهنگی ایران، رفتارهای غیر علمی و سپردن کار به نابلدان همیشه احساس مسئولیت داشته ام.



در مورد دربند کولا هم نویسنده یکی از مقالات مازندنومه، نوشته: «کمی سطحی نگری است اگر بخواهیم راه باستانی ای را به نام دربند یا تنگه کولا به سوادکوه یا ساری اختصاص دهیم. نمی توانیم بدون مطالعه شهرستان فیروزکوه در شرق و غرب منطقه و موازات آن گدوک و موازات آن شهمیرزاد و سمنان و دامغان، منطقه بزرگ پریم، جنوب و حتی منطقه شرقی ساری و تبادل مطالعاتی با شهرستان گنبد امروزی به راحتی در مورد یک نقطه به نام غار اسپهبد خورشید و یا دربند کولا نظر قطعی دهیم.»

باید در پاسخ گفت: تنگه مسیر ممتد یا رود متحرك نیست، آگاه باشید که تنگ یا دربند در تمام تاریخ، جاي ثابتی دارد. اینکه از سوادکوه تا گنبد، تنگه کولا باشد ناشی از ناآگاهی مطلق و طبیعتاً نداشتن تخصص در حوزه مذکور هست، که فرد ابتدایی ترین مسائل را هم نمی داند.

اینجانب تمامی این مسیرها را پیمایش کرده و با قاطعیت تمام به شما می گویم، غار-دژ اسپهبد خورشید در تنگه دوآب سوادکوه و دربند کولا هم مطابق با شناسایی نگارندگان در مقاله «دربند کولا؛ آوردگاه اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب» و مستندات ارائه شده در سرتنگه سوادکوه = سر تنگه ی کولا و در پایین دست کوه لاپ کمر و دژِ طاق= غار-دژ [اسپهبدان یا اسپهبد خورشید]قرار دارد و هردو در سوادکوه کنونی (کوه قارن باستانی) هستند.

مطالب مرتبط:

«اسپهبد خورشید» نامی بی‌سبب برای غار خطیرکوه

قلب تاریخ بدتر از حذف تاریخ است!

تخیل با پژوهش علمی فرق دارد!

 


  • سامان توفیق ؛ نگارنده مقاله دربند کولا آوردگاه راهبردی اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب و مدیر مجموعه غار-دژ اسپهبدان مازندرانپاسخ به این دیدگاه
    سه شنبه 22 مرداد 1398-14:37

    در تاریخ طبرستان از ابن اسفندیار آورده شده :
    «اسپهبد خورشید؛ جمله عزیزان و اولاد و حرم را با دیگر متعلقان که از خواص و بطانه و معتمدان او بودند با خزانه بالای دربند کولا
    به راه آرم[آریم سوادکوه]، بُرد، که طاقی است که این ساعت[613 قمری] آن را عایشه کرکیلی[گرگیلی] دز گویند. در آن طاق ده ساله آب در خُنبها[مخازن] کرده و غله و نان ودیگر ذخیره مُعد بود و ساخته، و دری بر آن طاق نهاده که به پانصد مرد برگرفتندی و به پانصد مرد فرو نهادندی از سنگ خاره....«(ابن اسفندیار،1320 : 176) .
    پس روشن هست : که طاق بالای دربند کولا بوده و دربند کولا در جاده آرم قرار داشته است. در اینجا ابن اسفندیار از دژ و پناهگاهی با نام طاق که بسیار مستحکم و با استحکامات و ساختار دست نیافتنی که انبارهای غلات و مخازن آب آن تا 10 سال کفایت می کرد در دوران محاصره سخن آورده، که باید توجه داشته باشیم به «جز غار-دژ اسپهبدان» = «دژِ طاق» در دوآب سوادکوه مازندران، مورد دیگری با این مشخصات نه در گذشته و نه در حال، ما سراغ داریم. مورخانی مانند؛ (ابن فقیه،محمد بن جریر طبری،یاقوت حموی،ذکریای قزوینی و ..) اشاره کرده اند که در هنگام تازش تازیان به تبرستان، اسپهبد به مکانی با عنوان حصن الطاق= دژِ طاق پناه می برد و نشانی های ایشان از دژِ طاق تقریبا همانست که ابن اسفندیار هم اشاره کرده است.
    پس به یقین؛ دربند کولا باید در محدوده پاین دست غار-دژ اسپهبدان در سوادکوه و در حدود دوآب- خطیرکوه قرار گرفته باشد. پس بررسی های میدانی خود را متمرکز در این محور کرده و چند تنگ و دربند در این محور مورد بررسی قرار گرفت، که در نهایت، تنگه آریم در پایین دست کوه لاپ کمر که دژِ طاق در آن قرار گرفته همان دربند کولاست که سر راه باستانی آرم قرار دارد؛ که از پای روستاهای امافت کنگلو-آریم و می گذرد. میر تیمور مرعشی در وقایع قرن دهم قمری، با گویش تبری آن از تنگهِ سَرِ کُلا[= سر تنگه کولا] در سوادکوه سخن آورده است.
    بقایای دربند کولا و سرتنگه و بن تنگه هنوز دیده می شود و بلندی های دامنه جنوبی رشته کوه نروخرو و سازه کنگلو بر آن مشرف هستند.

    • صداقت در نقل قول !!پاسخ به این دیدگاه
      چهارشنبه 23 مرداد 1398-13:34

      قول ها در ارتباط با تنگه کولا از قول مورخان گاه متفاوت است و شما ظاهراَ از منبعی معتبر در اینجا نقل می کنید . اما بنا به میل خود در آن دست می برید مثلاَ اینجا آرم را [ آریم سواد کوه ] می دانید و به خواننده اینگونه القا می کنید که مورخ چنین گفته است . یا در جایی دیگر کرکیلی را [ گرگیلی] می نویسید ؛ نه به این دلیل که قدما " گ " را هم "ک " می نوشتند بلکه فقط به این دلیل که شما اینگونه خواسته اید . از قول میر تیمور مرعشی تنگه سر کِلا را تنگه سَرِ کُلا می نویسید تا برای مخاطب به [ تنگه سرکولا ] شبیه تر باشد .

    • يکشنبه 6 مرداد 1398-16:21

      با عنایت به مقاله " دربندکولا آوردگاه راهبردی اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب" که زیر نظر اساتید خبره به رشته تحریر در آمده ودر نشریه معتبر علمی پژوهشی " پژوهش های باستان شناسی ایران" به چاپ رسیده ومنابع موثقی که دراین مقاله به آن ارجاع شده وموقعیت سیاسی ، جغرافیایی واستراتژی مطرح شده در آن زمان جایگاه درست دربند کولا همان سرتنگه آریم کنگلو رابه ذهن متبادر می کند . از طرفی وجود غار اسپهبد خورشید ، راه باستانی ، قلاع واستحکامات دفاعی و قلعه کنگلو خود شاهد بر درستی این نظر است.

      • خود گویی .......پاسخ به این دیدگاه
        يکشنبه 13 مرداد 1398-8:59

        ..... عجب مرد هنرمندی ! !

        • شنبه 12 مرداد 1398-10:29

          جناب سوادکوهی گرامی! نویسندگان مقالۀ مورد نظر شما تمام منابع را دقیق ندیده اند و بیشتر باستان شناس هستند تا مورخ. باید ابتدا تمام متونی که درین باره سخن گفته اند تحلیل شود. من موافقم که دربند کولا و دژ اسپهبد خورشید در سوادکوه اند اما آنجایی نیستند که جناب سامان توفیق می گویند.

        • محمد کشاورزپاسخ به این دیدگاه
          يکشنبه 6 مرداد 1398-14:47

          سلام. به چند مبحث اشاره کردیدو و این که دربند کولا در نوشته های من از سوادکوه تا گنبد نبوده، .... یک بار دیگر بخوانید. علی یوسفی اولین باستان شناس بوده که به بالاترین نقاط غار رسیده. اصطلاخ دکتری باستان شناسی را اوردم نه برای اینکه دانشجو هستید یا نه. اما بدانید مدیر پروژه اسپهبد خورشید نیستید. شما از سال 1380 در حال کار بودید اما چطور اقای سورتیجی شما را سال 1387 به بنده معرفی کردند برای همراهیتان.... امیدوارم پیروز باشید بدون کینه.

          • چهارشنبه 2 مرداد 1398-12:29

            درود بر سایت مازندنومه، میگم من یک دیدگاه دیگر بیان کردم، ولی انتشار نیافت؛ میشه بپرسم چرا؟

            • چهارشنبه 2 مرداد 1398-2:25

              هر کسی رفت کارشناسی باستانشناسی خوند الان میگه من باستان شناسم!باز خوبه اسم تنگه کولا هنوزم روش هست و گرنه اینا ادعا داشتن مرکز اسپهبدان هستن هه

              • شنبه 5 مرداد 1398-12:1

                تنگۀ کولا به هیچ وجه کولای فعلی نیست نام های روستاهای مازندران در جاهای مختلف تکرار شده اند شما باید متن ابن اسفندیار را به همراه متون تاریخی دیگر بارها بخوانید و آنها را تحلیل کنید سپس دایرۀ تحقیق میدانی تان را فراتر از کولای فعلی ببرید تا تنگۀ کولا را پیدا کنید.

                • به هیج وجهپاسخ به این دیدگاه 0 1
                  يکشنبه 6 مرداد 1398-0:51

                  حسین آقا ! " به هیچ وجهی " که گفتید ضعف استدلال شما را نشان می دهد . گفته اید تنگه کولا به هیچ وجه کولای فعلی نیست . برادر من ! نام کولا ، یک وجه با اهمیت در مورد مکان مورد بحث شما است و حتی از زبان خودتان هم شنیده میشود .

                  • يکشنبه 6 مرداد 1398-22:52

                    برادر من درست است که علوم انسانی به ویژه تاریخ و در اینجا جغرافیای تاریخی مانند علوم طبیعی آزمایشگاه ندارد و وقایع آن تکرارپذیر نیستند و نسبی تر است اما این به این معنی نیست که هیچ جا با قاطعیت نتوان حرف زد؛ نام کولای فعلی در 1000 سال پیش احتمالاً کولا نبوده و اگر هم بوده کولای مورد نظر ابن اسفندیار نیست؛ شما باید چند بار منابع تاریخی مانند تاریخ طبری، المختصر البلدان ابن فقیه همدانی، معجم البلدان یاقوت حموی و... را بخوانید و پایتان را از کولای فعلی فراتر نهاده در جاهای دیگر هم تحقیق میدانی کنید تا مکان تنگۀ کولا و دژ اسپهبد خورشید برایتان مشخص شود.

                    • تشکیک بیمارگونه !پاسخ به این دیدگاه
                      شنبه 12 مرداد 1398-23:33

                      شک کردن بد نیست اما نه از نوع بیمار گونه اش . این که فقط بگویید با گدشت هزار سال نام ها امکاناَ عوض می شوند ویا این که به مخاطبتان بگویید برو چند بار منابع تاریخی به قول شما مانند تاریخ طبری، المختصر البلدان ابن فقیه همدانی، معجم البلدان یاقوت حموی و... را بخوان !
                      بهتر است این کتاب ها که گفتید را خودت چند و چندین بار بخوان و از درون آنها چیزی بفهم و ردیه بنویس . تا زمانی که این کار را نکرده اید و دلیلی را نیافته اید ایراد شما به نوشته دیگران بی جاست .

                      • يکشنبه 13 مرداد 1398-8:5

                        جناب تشکیک بیمارگونه! این کتاب ها که گفته ام را چندین بار خوانده ام و چیزی هم درآورده ام و انتشار هم خواهم داد؛ سخن من این نیست که "نام مکان ها امکاناً عوض می شود" بلکه یقیناً عوض شده است، شما به مسیر حرکت سپاهیان به سمت تنگۀ کولا دقت کنید می بینید که ربطی به کولای فعلی ندارد. نام ها تکرار می شوند مثلا نام آمل یا رشت یا... این که امروز روستایی به نام کولا در جنوب ساری داریم کافی نیست که بگوییم همین تنگۀ کولا است.

                        • درآورده ام و انتشار هم خواهم داد!!پاسخ به این دیدگاه
                          يکشنبه 13 مرداد 1398-15:51

                          اپیدمی " درآورده ام و انتشار هم خواهم داد " دامن بسیاری را گرفته از جمله دامن شما حسین آقا . وقتی که کم می آورید می گویید بعداَ خواهم نوشت یا بعداَ خواهم گفت . مرد حسابی حرفی برای گفتن اگر آماده کردی بیا بگو . آخر حرف مفت هم حدی دارد .

                          • چهارشنبه 16 مرداد 1398-0:33

                            هر کس کتاب معجم البلدان یاقوت حموی را بخواند متوجه می شود که توصیفات یاقوت دربارۀ دژ طاق اسپهبد خورشید ربطی به غار لاپ کمر و یا مکانی در نزدیکی کولای فعلی ندارد.

                            • چهارشنبه 16 مرداد 1398-0:15

                              جناب در آورده ام و انتشار خواهم داد! من کم نیاوردم اما نمی توانم پیش از انتشار برای شما تمام قصه را بگویم؛ این که می گویم کتاب های فلان و فلان را بخوان حرف مفت نیست؛ خواستم بقیه آنها را بخوانند تا نتیجه گیری خودشان را داشته باشند؛ به نظر من تنگۀ کولا، ربطی به کولای فعلی ندارد. اگر نمی خواهید نخوانید؛ شما بدون دیدن منابع که برخی شان ترجمه هم نشده اند می گویید کولا همین کولای فعلی است؛ بسیار خوب نخوانید تا دیگران زودتر از شما اشکال این ادعا را بگیرند.

                              • چهارشنبه 16 مرداد 1398-10:28

                                فرض کنید که یاقوت از آن طاق معروف متفاوت با ابن اسفندیار و یا مرعشی اشاره می کند . اولاَ روایت او چرا مرجح است ؟ ثانیاَ مگر اشاره کوتاه یاقوت به موضوع چه اندازه زحمت دارد که از نقل آن برای مخاطبتان خودداری می کنید ؟

                • شه حرف عاشق یعنی این !!پاسخ به این دیدگاه 2 0
                  سه شنبه 1 مرداد 1398-1:12

                  آقای محترم این ادعا را چه کسی می پسندد که شما بفرمایید :
                  (( با قاطعیت تمام به شما می گویم، غار-دژ اسپهبد خورشید در تنگه دوآب سوادکوه و دربند کولا هم مطابق با شناسایی نگارندگان در مقاله «دربند کولا؛ آوردگاه اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب» و مستندات ارائه شده در سرتنگه سوادکوه = سر تنگه ی کولا و در پایین دست کوه لاپ کمر و دژِ طاق= غار-دژ [اسپهبدان یا اسپهبد خورشید]قرار دارد و هردو در سوادکوه کنونی (کوه قارن باستانی) هستند.)) کدام سند تاریخی مبنای حرف شما است ؟ چه کسی اول بار چنین حکایتی نوشت ؟ این آوردگاه خیالی شما در سرتنگه سوادکوه به کدام دسته از اسپهبدان ربط پیدا می کند ؟ لا اقل دو نفر از اسپهبد ان خیالی تان را با مستنداتی که ارائه می دهیدنام ببرید .

                  • دوشنبه 31 تير 1398-18:44

                    جناب سامان توفیق! من مقالۀ شما را خواندم و از آن استفاده هم کردم، از این که برای کشف جغرافیای تاریخی طبرستان تلاش می کنید سپاسگزارم؛ من موافقم که دژ اسپهبد خورشید و تنگۀ کولا در سوادکوه اند اما آن ها را در جایی دیگر از سوادکوه ـ غیر از آنجاهایی که شما حدس زده اید ـ می دانم. کوه قارن باستانی هم اگرچه شامل سوادکوه می شد اما مرکزیت آن جای دیگری بود.

                    • دوشنبه 31 تير 1398-9:18

                      اگر منابع قدیم تاریخی را بیشتر جستجو کنیم و راه های قدیمی مالرو را در نظر بگیریم تنگۀ کولا و دژ اسپهبد خورشید هم پیدا می شود.

                      • ایران بانپاسخ به این دیدگاه 0 1
                        چهارشنبه 2 مرداد 1398-11:41

                        غار-دژ اسپهبد خورشید در تنگه دوآب سوادکوه و دربند کولا هم مطابق مقاله «دربند کولا؛ آوردگاه اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب» و مستندات ارائه شده در سرتنگه سوادکوه = سر تنگه ی کولا و در پایین دست کوه لاپ کمر و غار-دژ اسپهبد خورشید قرار دارد.

                        • شنبه 5 مرداد 1398-11:58

                          نخیر برادر من به هیچ وجه آنجا نیست شما متون تاریخی مانند مختصرالبلدان ابن فقیه همدانی و یاقوت حموی و... را بارها و بارها بخوانید خواهید دید که نیست.

                          • خوده خودشه پاسخ به این دیدگاه 1 0
                            شنبه 5 مرداد 1398-5:52

                            ایران بان ، همون شه حرف عاشقه

                            • سامان توفیق ؛ نگارنده مقاله دربند کولا آوردگاه راهبردی اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب و مدیر مجموعه غار-دژ اسپهبدان مازندرانپاسخ به این دیدگاه
                              سه شنبه 22 مرداد 1398-14:20

                              با درود و احترام
                              اینجانب به همه دیدگاهها احترام می گذارم و باور دارم، دانش با نقد تکمیل گشته و پیشرفت خواهد کرد. اما در بیان دیدگاه های مان باید مستندات هم برای پذیرش مخاطب ارائه شود و اشراف منتقد در آن موضوع و تحصیلات و تخصص مرتبط عناصر اصلی هستند و نباید هرگز شور و احساسات جانبدارانه و شهر گرایانه یا قوم گرایانه، چشم ها را بسته و اندیشه مان را گمراه کند! در نهایت هم بهتر است، قضاوت و نتیجه گیری را به خوانندگان و مخطابان آن نوشتار بسپاریم.

                              • پنجشنبه 24 مرداد 1398-17:28

                                با سلام و احترام ْ
                                پیش تر در همین جا به دلیل عنوان مقاله تان " " دربند کولا آوردگاه راهبردی اسپهبدان تبرستان در برابر اعراب " " از شما خواسته شد دو اسپهبد که آوردگاهشان با اعراب در محل مورد نظر شما است را نام ببرید . کماکان منتظر پاسخ شما


                        ©2013 APG.ir