مازندنومه: قصه‌نمایش شنیداری «آواز با عشق» با بازخوانی منظومه شفاهی «تقی لپوری و معصومه باکر»، روایتگر عشقی ناکام از سرزمین مازندران، هم‌زمان با هفته مازندران در مراسمی با حضور هنرمندان و علاقه‌مندان فرهنگ و ادبیات بومی در ساری رونمایی شد؛ اثری ۶۳ دقیقه‌ای که با بازآفرینی یک روایت کهن در قالبی نمایشی و شنیداری، تلاش دارد بخشی از میراث ادبی و حافظه شفاهی این سرزمین را به مخاطبان امروز معرفی کند.

به گزارش ایرنا، این مراسم با همکاری مدیریت اسناد و کتابخانه ملی مازندران و حوزه هنری مازندران در سالن آمفی‌تئاتر شهید باغبانی حوزه هنری برگزار شد و در کنار معرفی این اثر، فرصتی برای بررسی جایگاه ادبیات بومی، اهمیت ثبت روایت‌های شفاهی و ضرورت انتقال میراث زبانی و فرهنگی به نسل‌های آینده فراهم آورد.

«آواز با عشق» بر پایه منظومه شفاهی «تقی لپوری و معصومه باکر» شکل گرفته است؛ روایتی عاشقانه از دلدادگی تقی، جوانی از منطقه بندپی بابل، به معصومه، دختری از لفور سوادکوه. عشقی که با وجود سال‌ها سوز و گداز، به وصال نمی‌رسد، اما در گذر زمان در قالب شعر، آواز و روایت‌های شفاهی در حافظه مردم باقی می‌ماند.

بازآفرینی یک روایت کهن در قالب نمایش شنیداری

علی صادقی، نویسنده، تدویگر صوتی و تهیه‌کننده «آواز با عشق»، در معرفی این اثر، آن را تلاشی برای بازخوانی و روایت دوباره یکی از قصه‌های ماندگار فرهنگ شفاهی مازندران دانست و گفت: برخی قصه‌ها به پایان می‌رسند، اما تمام نمی‌شوند؛ از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابند و در حافظه مردم باقی می‌مانند تا پس از سال‌ها دوباره صدایی پیدا کنند.

وی با اشاره به خاستگاه منظومه تقی و معصومه اظهار کرد: این روایت کهن را از حافظه زمان بیرون آوردیم و با زبان امروز بازگو کردیم تا در قالب یک قصه‌نمایش شنیداری، امکان ارتباط دوباره مخاطبان با آن فراهم شود.

به گفته صادقی، این اثر در مدت ۶۳ دقیقه و با مشارکت ۲۰ نفر از عوامل هنری و اجرایی تولید شده و در ساختار آن از ظرفیت راوی، صداپیشگان، خواننده، نوازنده و کارگردان بهره گرفته شده است.

وی با اشاره به این‌که رونمایی اثر با اجرایی ساده‌تر و خلاصه‌تر از اجرای اصلی همراه بود، افزود: این گردهمایی صرفاً معرفی یک اثر هنری نیست، بلکه فرصتی برای شنیدن صدای بخشی از گذشته و شناخت ریشه‌هایی است که همچنان در زبان و فرهنگ مردم زنده‌اند.

نویسنده و تهیه‌کننده «آواز با عشق» با تأکید بر ضرورت بازشناسی روایت‌های بومی، هدف از تولید چنین آثاری را جلوگیری از فراموشی قصه‌هایی دانست که بخشی از هویت فرهنگی مناطق مختلف ایران را شکل داده‌اند.

صادقی در تبیین نگاه خود به این منظومه عاشقانه نیز تأکید کرد که بازگشت تقی و معصومه در این اثر، نه برای تغییر سرنوشت آنان، بلکه برای زنده نگه داشتن قصه و جلوگیری از فراموش شدن آن است.

ادبیات شفاهی؛ میراثی میان آرشیو و حافظه زنده

در بخش دیگری از این مراسم، رضا ستاری، استاد دانشگاه، عضو هیات علمی دانشگاه مازندران و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، با موضوع «ادبیات محلی و حافظه فرهنگی» به بررسی جایگاه روایت‌های شفاهی در شکل‌گیری هویت فرهنگی جوامع پرداخت.



وی با بیان این‌که بخش قابل توجهی از فرهنگ و ادبیات ایران در بستر روایت‌های شفاهی شکل گرفته است، اظهار کرد: به دلیل محدود بودن شمار باسوادان در دوره‌های گذشته، بخش مهمی از داشته‌های فرهنگی و ادبی جامعه از طریق نقل سینه‌به‌سینه منتقل شده و همواره در معرض فراموشی قرار داشته است.

این پژوهشگر با تأکید بر نقش هنر در تثبیت حافظه فرهنگی گفت: مفاهیم و تجربه‌های مشترک اجتماعی برای تداوم حیات فرهنگی جامعه باید زنده بمانند و هنرهایی مانند موسیقی، نقاشی و تصویر از جمله ابزارهایی هستند که به تثبیت و هویت‌یابی این حافظه در گذر زمان کمک می‌کنند.

ستاری با اشاره به نظریه حافظه فرهنگی «یان آسمن»، ۲ مفهوم «کانون» و «آرشیو» را در تبیین وضعیت میراث فرهنگی مورد توجه قرار داد و توضیح داد: برخی داشته‌های فرهنگی مانند داستان‌ها و موسیقی‌ها همچنان در زندگی اجتماعی حضور فعال دارند و در کانون حافظه فرهنگی قرار گرفته‌اند، اما برخی دیگر به آرشیو منتقل شده‌اند و اگرچه در حافظه تاریخی باقی مانده‌اند، دیگر حضور مؤثری در زندگی روزمره جامعه ندارند.

وی تأکید کرد: حافظه فرهنگی زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند که داشته‌های آرشیوی دوباره فعال شوند و با مخاطبان ارتباط برقرار کنند. ثبت، بازآفرینی و معرفی فرهنگ شفاهی از مهم‌ترین راه‌های بازگرداندن این میراث به حافظه فعال جامعه است.

این استاد دانشگاه در ادامه، به پیشینه تلاش‌ها برای ثبت فرهنگ شفاهی در ایران اشاره کرد و فعالیت‌های صادق هدایت در گردآوری روایت‌ها و داستان‌های عامیانه در کتاب «نیرنگستان» را از اقدامات مهم اولیه در این زمینه دانست. وی همچنین فعالیت‌های رادیویی از سال ۱۳۴۱ را بخشی از مسیر ثبت و احیای فرهنگ شفاهی در ایران برشمرد و بر نقش رسانه‌ها در انتقال این میراث تأکید کرد.

ادبیات بومی، بخشی از ریشه‌های ادبیات ملی

ستاری با تأکید بر پیوند نظام‌مند ادبیات بومی و ادبیات ملی اظهار کرد: ادبیات بومی موضوعی حاشیه‌ای و جدا از ادبیات ملی نیست، بلکه بسیاری از لایه‌های ادبیات ملی ریشه در ادبیات بومی دارند و بخشی از این میراث نیز ممکن است هرگز به شکل مکتوب ثبت نشده و تنها در حافظه و روایت‌های شفاهی مردم باقی مانده باشد.

این شاهنامه‌پژوه با اشاره به خطر فراموشی زبان‌ها و خرده‌فرهنگ‌ها، بر ضرورت استفاده از روش‌های خلاقانه برای حفظ و احیای میراث فرهنگی تأکید کرد و گفت: بر اساس برخی پژوهش‌ها، سالانه حدود ۱۰ زبان در جهان از بین می‌روند و خرده‌فرهنگ‌ها نیز در بلندمدت ممکن است با سرنوشتی مشابه مواجه شوند.



وی یکی از نگرانی‌های جدی در حوزه میراث فرهنگی مازندران را فراموشی زبان مادری دانست و افزود: زبان تبری امروز با محدودیت در شمار گویش‌وران مواجه است و اگر نسل کنونی برای انتقال آن به نسل‌های آینده تلاش نکند، بخش مهمی از میراث زبانی و فرهنگی منطقه در معرض فراموشی قرار خواهد گرفت.

این عضو هیات علمی دانشگاه مازندران با اشاره به پیشینه تاریخی و ظرفیت ادبی زبان مازندرانی، آموزش زبان مادری به فرزندان را از راهکارهای مهم حفظ این میراث برشمرد و خاطرنشان کرد: حفظ میراث زبانی و ادبی تنها با ثبت و نگهداری آثار گذشته محقق نمی‌شود، بلکه باید آن را در زندگی امروز جاری کرد و به نسل‌های آینده انتقال داد.



قصه‌نمایش شنیداری «آواز با عشق» به نویسندگی و تهیه‌کنندگی علی صادقی و کارگردانی رحمان قدمی تولید شده است. حسن علی‌تبار نیز مسئولیت پژوهش و موسیقی این اثر را بر عهده داشته است.


این تولید هنری با مشارکت گروهی ۲۰ نفره و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های روایت، صداپیشگی و موسیقی، منظومه شفاهی تقی لپوری و معصومه باکر را در قالبی تازه بازآفرینی کرده است.

رونمایی از این اثر در هفته مازندران، در کنار معرفی یک تولید هنری مبتنی بر ادبیات شفاهی، بار دیگر اهمیت توجه به روایت‌های بومی و ضرورت تبدیل میراث فرهنگی از داشته‌ای صرفاً تاریخی به بخشی زنده از زندگی امروز جامعه را یادآوری کرد؛ میراثی که ماندگاری آن نه فقط به ثبت و نگهداری، بلکه به روایت دوباره و انتقال آن به نسل‌های آینده وابسته است.

عوامل تولید فصه نمایش «آواز با عشق»

□بر اساس روایتِ زنده‌یاد شجاع محمدزاده باکر
-63 دقیقه
●پژوهشگر: حسن علی‌تبار
●خواننده: حسن علی تبار
●نوازنده: صالح جعفری
●راوی: زری وفایی
●صداپیشگان: امیرحسین گلستانی-فاطیما خوشخو-الهه جباری-ماهروزه نژادی-عادل فرنودی-مرتضی طبری-حسن آیتی‌نیا-موسی مرادی- مرتضی اسماعیلی-امین مهدی‌زاده-رحمان قدمی
●صدابردار: عباس هاشمی
●همسان‌سازی صدا: رقیه محسن‌تبار
●کارگردان: رحمان قدمی
●نویسنده، تدوین صوتی و تهیه‌کننده: علی صادقی

گفتنی است در مراسم رونمایی، با روایت الهه جباری -صداپیشه و مجری صداوسیما- هنرمندان موسیقی: حسن علی‌تبار(خواننده)، صالح جعفری(کمانچه)، فرهاد محمدی سوادکوهی(دوتار) و روجا احسانی(دایره و دف) نقل قصه را همراهی کردند.